Bloga

San Blas eta Kandelari egunak

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 03 Feb 2012 15:40:11 +0100

Elizara opilak, erroskilak eta kolore desberdinetako hari berezi batzuk eramaten dira, sanblasari izenez ezagutzen direnak. Apaizak bedeinkatu eta gero hariak eta jateko gauzek indarra omen dute eztarriko minak eta gaixotasunak aldentzeko.

Eztarriko minaren aurkako zaindaria da beraz, San Blas. Sanblasariak bederatzi egun pasa eta gero erre egin behar dira gaitzarekin amaitzeko.

Juan Garnendia Larrañagak Neguko festak izeneko argitalpenean adierazten duenez, San Blas egunez Errenteriako, Hernaniko, Urnietako, Asteasuko baserritarrek elizatxora eramaten omen zituzten opari modura zerrimihiak. Oparia zerria hiltzen zuen baserriak egiten zuen.

Garai batean, Aiako Altzola auzoan, San Blas egunean baserri bakoitzak zituen ganadu buru adina artaburu bedeinkatzen zituela eta ondoren, gaisotasunak uxatzeko aziendei artaburu bana ematen ziotela ere azaltzen du Garmendiak.

San Blas bezperan, berriz, Kandelari eguna, kandela eta argizariak bedeinkatzeko eguna.

Ekaitz egunetan pizten zen kandela bedeinkatua etxea eta bertan bizi zirenak babesteko.

Familiako norbaitek gaisotasun larria zuenean ere pizten zen kandela bedeinkatua sendatzen laguntzeko.

Kandela kiribildu bedeinkatua piztu eta adarretan jartzen zen jo edo eraso zitzakeen edozein sorginkeri edo gaisotasunetatik babesteko

Kandelari hotza, neguaren bihotza.
Kandelari bero, negua da gero.

Egun hauetan dugun eguraldia kontutan izanik, esaera zahar hauek erabat asmatu dutela esan dezakegu.

Iturria: Euskonews

Goiberriren spota Igartubeitin grabatua

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 27 Jan 2012 10:30:00 +0100

Datorren asteazkenetik aurrera euskarazko astekari bat izango dugu irakurtzeko, Goiberri, ostiralero ostiralero. Goierriko euskarazko komunikabide bakarra izango da, Goierriko Hitza egunkariaren lan-taldea izango dute bidelagun.

Aldizkari berriak Goierri ulertzeko beste ikuspuntu bat eskaini nahi die irakurleei, ikuspuntu berri bat. Eta edukiak lantzeko garaian, gaurkotasuna izango da GoiBerri astekariaren ikur nagusietako bat, Goierriko Hitzak asteartetik ostiralera eskaini dezakeen informazioaren osagarri. Begiratu berria izango du, berritua, bakarra, bateratua.

Gazteei begirako atal finko bat izango du, historia eta ibilbideak txandatuko dituen atal bat ere landuko du, eta baita Goierrin bizi diren atzerritarren eta atzerrian bizi diren goierritarren istorioak jasoko dituena ere, besteak beste. Iritziko atalak ere garrantzi handia izango du astekari berrian, eta eskualdean ezagunak diren herritar sorta batek kolaborazioak egingo ditu. Horrez gain, asteko gai nagusia eta elkarrizketa nagusia ere izango ditu.

Kanpainarako prestatu duten spota Igartubeiti Baserrian grabatu zuten urtarrilaren 12an. Telebistan eta Interneten zabalduko duten spotak Maria Antonia Hortiguela aktore zumarragarra du protagonista, Irri Makila antzerki taldeko kidea.

Urretxuko eta Zumarragako Gattiken produkzio taldeko kideek grabatua, spota, Ezkio-Itsasoko Igartubeti baserri-museoan kokatu dute Goierriko baserri zahar batean. Hala, amonatxo goierritar baten paperean bete-betean sartuta, spoteko protagonistak betiko Goierri horri begiratzeko beste modu bat badela irudikatzen du, aldizkari berriaren leloarekin bat eginez.

Lerro hauen bitartez eskerrak eman nahi dizkiegu urte hauetan Igartubeiti Baserri Museoko jarduerak hedatzen laguntzeagatik eta spota bertan grabatzeagatik. Zorte on opa diogu astekari berriari.

Bisitari gehiago 2011ean

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 20 Jan 2012 10:24:05 +0100

2011 urtea berezia izan da Igartubeiti Baserri Museoan, 10 urte betetzen zituelako.
Urteroko jarduerak, urrian ospatzen ditugun Sagardo Astea eta dolareko musika kontzertua baita Baserri Eguna ere, sendotu nahi izan ditugu.
10. urteurrena ospatu asmoz, bi jarduera berezi antolatu genituen:

Gipuzkoako Foru Aldundiak, 90. hamarkadan erosi zuen Igartubeiti eta alor desberdinetako adituez osatutako taldearekin baserria zaharberritzeari ekin zion.
Ildo horretatik, oso interesgarria iruditu zitzaigun bisitarientzat, aditu horiek baserriaren zaharberritze prozesuan bizi izandakoa, burututako lana azaltzea bertan eskaini ziren bisita gidatu berezi horien bitartez.
Hiru teknikariek, Manu Izagirrek, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Saileko Ondare teknikariak, Alberto Santana historialariak eta Ramon Ayerza arkitektoak bisita gidatu bereziak eskaini zituzten ekainean. Oso arrakastatsuak izan ziren jendearen interesa piztu zuten eta grabazioak zein edizio lanak amaitu ondoren, youtubeko kanalean daude ikusgai.
Ate irekien jardunaldia, abuztuak 14 eta 15ean.

2011ean izandako bisitari kopuruari dagokionez, 2010ekoekin alderatuz, 1.452 pertsona gehiago etorri dira Igartubeitira, %21 gehiago.

Bisitarien tipologiari dagokionez, emakume gehiago izan dira gizonak baino. Adinaren arabera gehiengoak 30-40 eta 0-10 eta 10-20 bitartekoak. (guraso familiekin, eta eskolakoak).

Euskal herri mailan bisitarien gehiengoa gipuzkoakorrak izan dira (Urola Garaikoak eta Goierrikoak).

Espaini mailan gehiengoak katalanak eta madrildarrak izan dira.

Atzerritarrei dagokionez, EEBB (183) Alemania (81) eta Frantzia (50).

Igartubeiti bisitatzerako garaian, orokorrean aurretik badute museoaren berri, askotan egonak diren famili kide edo lagunen bidez, hau da ahoz aho iritsi zaie informazioa. Beste asko ere, aurretik egonak dira baina errepikatzen dituzte bertan ditugun bisita gidatuak edo ekintzak, Barrikote eta Sagardo astea esaterako.

Bisitariei Igartubeitiren berri nola izan duten galdetzen diogunean, gehiengoak “entzunda” eta Internet bidez erantzuten dute, askok baita “aurretik egonda”.

Ea 2012ko datuak ere baikorrak izaten diren.

Txotx!!!

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 13 Jan 2012 15:36:30 +0100

Txotx denboraldi honetako sagardoa afrutatua eta freskagarria da, adituen esanetan. 2011. urte honetan euskal sagastietako ekoizpena iazkoaren antzekoa izan da eta izurriteen kontrolerako burutu diren lanek sagar ekoizpena mantentzen lagundu dute.
Eguzki ugariak eta neurriko euriak, sagarren elementu aromatikoen konzentrazio egokia ahalbidetu dute. Gipuzkoako barnekaldean, ekoizpena askoz txikiagoa izan da eta Igartubeiti Baserrian urrian zanpatu genituen 4.000 kiloetatik, bertan, Ezkio-Itsason 1.000 kilo bildu ziren soilik, gainontzekoa, 3.000 kilo sagar Usurbildik ekarri behar izan genuen.

Euskal Herriko sagardotegi guztiei buruzko informazioa eskura izateko asmoz, kontsultarako bilatzailea sortu dute, momentuz gazteleraz soilik dirudienez.

Albiste honek euskarazko komunikabideetan izandako oihartzuna:

Berria

Eitb

Sareko argia

Goierri Ekialdeko Hitza

Prentsaurrekoan, ezkerretik eskubira, Jose Angel Goñi, Sagardun partzuergoko ordezkaria, Pilar Zorrilla, Eusko Jaurlaritzako Turismo Sailburuordea, Julian Iantzi, aurtengo denboraldiari hasierako emateko protagonista, Andoni Gartzia, Astigarragako alkatea, Jon Azkue, Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza Sailburuordea eta Jon Uriguen, Gipuzkoako Foru Aldundiko Berrikuntza, Landa Garapen eta Turismoko Diputatua.

XVI. mendeko izenak

Kizkitza Ugarteburu — Thu, 05 Jan 2012 09:03:22 +0100

Sustatun Modako izenak Gipuzkoan XVI. mendean izenarekin argitaratutako albiste bati tiraka eta Igartubeitiko Interpretazio zentroan ikusgai dagoen 1630. Igartubeitiko biztanleak ikusentzunezko baterako Alberto Santana historigileak egindako ikerketaren arabera, baieztatu dezakegu garai hartan modan zegoen izenetako bat Domingo zela.

Ezkio-Itsasoko biztanleen artean, Domingo Arregi, Igartubeitiko baserritarra, Domingo Aranburu apaiza eta Domingo Irizar kapitaina daude.

Sustatuko albistean azaltzen den beste izenetako bati dagokionean, Martin Basagasti, ikazkina eta Martintxo Arregi haurra ditugu.

Emakumeen izenei erreparatuz, Ana Igartua zen Igartubeitiko etxekoandrea, Kattalin, Anaren alaba eta Domingo Arregiren emaztea eta Maria Salete errotariaren alarguna.

Altzaporru, Basherri talde berria Urola Garaian

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 23 Dec 2011 16:00:47 +0100

Gabonetako garai kontsumistari aurre egiteko proposamen jasangarri bati buruz arituko gara oraingoan. Altzaporru, Urola Garaiko Basherri talde berria sortu dela hain zuzen.

Talde berri honetako ekoizlea, Gorka Sasieta, oso ezaguna da Igartubetin, bertan zuzentzen dituelako urtero Sagardo Astean antolatzen ditugun sagar prentsaketak.

Taldearen helburua da bertako produktuak kontsumitzea, baserritarrei zuzenean erosita, bitartekaririk gabe, honek dakartzan onura guztiekin: bitartekaririk ez dagoenez, komertzio juxtuagoa da, eta bertako produktuak direnez, garraio eta energia kostu handia aurrezten da. Beste helburu garrantzitsu bat kontsumitzaileek produktuak nola ekoizten diren ezagutzea da. Bisitak egiten dira baserrietara baratzak eta bestelako ekoizpenak ezagutzeko, eta tarteka auzolanak ere bai, baserritarraren eta kontsumitzailearen arteko hurbilketa sustatzeko. Bestetik, erabaki asko taldean hartzen dira, baratzean zer eta nola landatu behar den, esaterako. Baratzak modu ekologikoan lantzen dira, bi helburu nagusirekin: kontsumitzaileak pestizida eta bestelakorik gabeko produktu osasuntsuak kontsumitzea, eta lurra zaintzea, ekoizpen eredua jasangarria izan dadin.

Altxaporru taldean 10 euroko 20 otar banatzen ari dira astean. Aurrera begira, taldea haztea espero da, eta udaberrira begira, otar gehiago banatzea. Asteroko saskian garaian garaiko produktuak jasoko ditu kontsumitzaileak. Udaberrian, esaterako, ilarrak, babak, baratzuri freskoak, tipula edo letxugak; udan, piperrak, lekak, letxugak, tomateak, kalabazinak, berenjenak edo azelgak; neguan, berriz, aza mota desberdinak, porruak, azenarioak, erremolatxa, borrajak, espinakak, eskarolak edo kalabaza. Badira, horrez gain, “ganbarakoak” deitzen zaien beste barazki batzuk, urte osoan eskuragarri izango direnak: indaba, patata edo tipula, besteak beste.

Aurrera begira, berriz, bestelako produktuak ere banatuko dira, baserrikoak,denak ere: arraultzak, gazta, ogia, eztia, sagardoa, esnea, fruta....

Gorkak baratza hazi du, 3.500 m² ditu orain eta Pirenaika arrazako larre behiak aurrerako uzten ari da. Larreak hazi eta buru gehiago jartzea da Sasietaren asmoa. Horrela, pentsu ekologikoz txahalak gizendu eta haragia zuzenean saltzeko aukera lantzen ari da. Modu horretan, ganaduaren eta baratzaren arteko oreka lortuko luke, etxeko simaurra ongarritarako erabiliz. Horrela, ziklo energetikoa itxiko litzateke, nekazaritza biodinamikoaren printzipioak betez eta bioaniztasuna eta jasangarritasuna uztartuz.

Baserritarrentzat merezitako saria

Kizkitza Ugarteburu — Thu, 15 Dec 2011 15:05:00 +0100

Baserritarrek egiten duten lan gogorra askotan behar bezala estimatzen ez den arren, badira zenbait ekimen helburu hori lortzen dutenak, Baserritarra, natur zaintzaile sariketa, esaterako.

Goimen elkarteak eta Ezkio-Itsaso, Legazpi, Ormaiztegi, Urretxu eta Zumarragako udalek antolatutako sariketa honen helburua da baserritarrek gure inguruak, paisaiak, bideak eta natur guneak zaintzeko egiten duten lana eskertzea.

Aurtengo 2.edizio honetan, 76 baserritarrek parte hartu dute eta epaimahaiak ondorengo hiru ezaugarriak baloratu ondoren, baserriaren, eraikuntzaren eta bere inguruaren zainketa, nekazaritza jardueraren oreka eta ingurumenarekiko errespetua, 54 baserritarrei saria ematea erabaki du.

Sari banaketa abenduaren 17an, Legazpiko Kultur etxean ospatuko da eta bertan bi sari mota banatuko dira: nekazaritzan aritzen diren baserritarrek, guztira 18k, 1.000 eurotako saria jasoko dute; jarduera mistoko baserrientzat, guztira 36rentzat, 300 eurotako saria izango da.

Bi kategoria hauen arabera eta herrien arabera saria jasoko duten baserriak:

Nekazaritza jarduerakoak:

Legazpi: Muntegi, Igaralde Goena, Urtatza, Makatza, Arizti-Goikoa, Egizabal eta Erraizabal.

Zumarraga: Oraa goikoa, Aitza, Saltsamendi eta Sagaspe.

Urretxu: Donardegi, Agerre, Iturbe-beheko eta Beain.

Ezkio-Itsaso: Garaion bekoa eta Hariztizabal.

Ormaiztegi. Olabarrieta-txiki.

Jarduera mistoko baserriak:

Legazpi: Agirrezabal, Biurrain, Aguirrezabal, Elortza, Zelanda bekoa, Egizear, Lakiola Haundi, Uerkalde, Astaola, Eguzkitza, Barrendiola, Telleri, Zabaleta eta Muru.

Zumarraga: Gurrutxaga Garakoa, Leturiondo, Aitzabaso, Olarte, Urruzti, Urruti, Landaburu, Gurrutxaga Azpikoa eta Agerre.

Ezkio-Itsaso: Pagoa, Urruti, Urkulegi, Zela, Igartza eta Urteaga.

Urretxu: Zuloaga, Ipiñarrieta, Erratzu Goiko eta Larreaga.

Ormaiztegi: Udabarro Azpikoa, Iraegi eta Lizarralde.

Zorionak guztioi eta eutsi goiari!

Igartubeiti, aurten ere Kultura Bonu kanpainako partaide

Kizkitza Ugarteburu — Mon, 05 Dec 2011 10:36:51 +0100

Igartubeiti Baserri Museoak Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak sustatutako Kultura Bonua kanpainan parte hartuko du, erosleei dendan ditugun liburu eta ipuinak erosteko aukera eskainiz.

Dendan salgai ditugun publikazioen zerrenda:

Antología del caserío
Apaizac Obeto
Atlas turistico de Euskal Herria
Atondu – XXI.menderako proposamena
Balleneros vascos en el cantabrico
Baserria - oroimenari loturik
Bertan nº 1 Neguko festak
Bertan nº 13 Gipuzkoako artzaintza
Bertan nº14 Udako festak
Bertan nº19 Zeramika herrikoia
El hombre primitivo en el Pais Vasco
Estrategias familiares y cambios productivos del caserío vasco
Etnografia del Pueblo Vasco
Euskal Herria en la Prehistoria
Euskal Herria esentziak
Euskal Herria salvaje
Euskal Herrian barna
Euskal Herria salvaje
Euskal Herriko sagardoa
Historia desconocida del lino vasco
Igartubeiti un caserío gipuzkoano
Kaixo! - Manual de conversacion
La arquitectura del caserío vasco
La sidra y el Txakoli
Las Visiones de Ezkioga
Lecturas Agropecuarias
Lino beharrak eta Dimako emakumeak
Los trabajos del lino y las mujeres de Dima
Mapa carreteras Euskal Herria
Mitologia vasca
Mitos y Creencias
Montes de Gipuzkoa
Musika era Lurra
Nekazaritzako Irakuraldiak
Planes con niños
Rincones singulares de Gipuzkoa
Rutas para decubrir Euskal Herria
Rutas para descubrir Euskal Herria con niños
Rutas para descubrir Euskal Herria en coche
Sagardoa, la sidra
Sagardoaren hiztegia
Sintesis del la Historia del Pais Vasco
Tierra de Cain; Balleneros vascos en Terranova
Tu huerto en el balcon
Veterinaria Popular Vasca

Haur literatura eta ipuinak

Animalia txikiak – Txikifauna

Animaliak: zenbat daude?
Animalien ipuinak
Ardia
Aurkitu animaliak baserrian
Baserria, goazen barrura
Baserria, ikasi orduak
Baserria abenturak animaliekin
Baserria eta bertako abereak
Baserria eta bertako produktuak
Baserriko animaliak
Baserriko sagua eta hiriko sagua
Basoko animaliak
Behia ikusten dut, zer ikusten duzu?
Txerria
Itsasoa
Margotu baserriko animaliak
Mendia
Moxala
Oiloa
Simonen baserria
Traktorea ikusten dut, zer ikusten duzu?
Txakurkumea

Imanol Manterolak eta Unai Larrañagak lortu dute argazki bildumarik onenari saria

Kizkitza Ugarteburu — Sat, 26 Nov 2011 13:28:22 +0100

Gorka Salmeron, argazkilariak,Ikatza elkarteko Carlos Mediavillak eta Ascen Gonzalezek, Argazki elkarteko kideek osatutako epaimahaiak erabaki duenez, helduen mailan, Imanol Materolak aurkeztu du bildumarik onena eta gazteen mailan, berriz, Unai Larrañagak.

Imanol Manterolaren argazkietako bat

Unai Larrañagaren argazkia

Beatriz Ruizek lortu du bigarren saria eta Juan Joxe Agirrek hirugarrena helduen mailan eta gazteen mailan, bigarren saria Malen Aiastuirentzat izan da eta hirugarrena Jon Elosegirentzat.

Lehiaketan parte hartutako 20 pertsonek (15 helduk eta 5 gaztek) hiruna argazki aurkeztu dituzte, guztira, beraz, 60 argazki izango dira ikusgai interpretazio zentroan 2012ko urtarrilaren 8rarte kokatua dagoen erakusketan.

Eskerrak eman nahi dizkiegu epaimahai lanetan aritu diren argazkilariei baita lehiaketako partehartzaileei ere. Datorren urtean ere lehiaketan parte hartzeko gonbitea luzatu nahi dizuegu. Saridunei zorionak.

Erakusketa birtuala

Nabarrherri egitasmoa Urretxun

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 18 Nov 2011 15:53:37 +0100

Kultur ekitaldiak joan ekitaldiak etorri, bisitariek, artisau ekoizpenen eskeintza oparoa ezagutzeko eta dastatzeko aukera izango dute. Aukeren artean, Iparraldeko “Idoki” elkartearen dendak eta “Nafartarrak” tabernak, aipamen berezia behar dute.

Urretxuko Udalaren babesaz gain, Lizarriturri Txistulari Taldea, Iratzarri Dultzaineroak, Secundino Esnaola Musika Eskolako Trikitrilariak eta Zuhaitzaren Soinua Txalaparta eta Mendiaraz Anaiak Txalaparta Taldeen partaidetza eskertu beharra dago.

Kolore, zapore eta usain anitzeko azoka honen nortasun ludikotik at, Euskal Herriko Historia eta Kultura islatuko duen ondoko kalitatezko jarduera egitaraua garatuko da:

Azaroak 25, ostirala

18:00 Kulturen arteko azokaren irekiera
Herri musika soinuekin girotuta (Lizarriturri txistulari taldea, Irratzarri dultzaineroak)
18:15 Erakusketa iraunkorra: 1512, Nafarroaren konkista
18:30 Hitzaldia: Iruñea – Veleia, gezurra ala egia?
Hizlaria: Juan Martin Elexpuru
20:00 Kantaldia: Joseba Irazoki (Bera, Nafarroa Garaia)

Azaroak 26, larunbata

11:00 Kulturen arteko azokaren irekiera
Herri musika soinuekin girotuta (Secundino Esnaola Musika Eskolako trikitilari taldea)
12:00 Hitzaldia: 1512, Nafarroaren konkista
Aurkezlea: Beñi Agirre (Nabarralde)
13:00 Kantaldia: Petti (Bera, Nafarroa Garaia)
17:00 Haur-antzerkia: Arrain herriaren memoria galdua
Antzezlea: Ixabel Agirresarobe
18:30 Ikuskizun koreografikoa: Kantu eta dantza tradizionalak
Amaren alabak (Urdiñarbe, Xiberoa)
19:30 Diaporama: Udaberriko liliak (Argazki bilduma)
Aurkezlea: Iñaki “Ttola”

Azaroak 27, igandea

11:00 Kulturen arteko azokaren irekiera
Herri musika soinuekin girotuta (Mendiaraz txalapartariak)
12:00 Hitzaldia: Orreagako batailak
Hizlariak: Angel Rekalde • Beñi Agirre (Nabarralde)
13:00 Kantaldia: Jean Bordaxar Laukotea (Maule-Lextarre, Xiberoa)
17:00 Kale-antzerkia: Sebastopoleko Titiriteroak (Hernani)
18:00 Hitzaldi musikatua: Herri musikaren soinu tresnak
Hizlaria: Juan Mª Beltran

Egitarauak erakusten duen moduan historia eta kultura biltzen dituen ekimen interesgarria benetan.

San Martin Eguna

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 11 Nov 2011 16:51:43 +0100

Garai batean baserri guztietan hazten zuten txerria San Martin egunean hiltzeko, gaur egun berriz ohitura hau tamalez galtzen ari da.

Animali honek, txerriak eskaintzen zituen negurako odolkiak, txoixoak, urdaia eta abar. Txerriaren pisua 10-12 arrobetakoa (arroba batek 12 kilo t'erdi) izaten zen, 120-160 kilo guztira, behin garbitu eta gero.

Ilargiari dagokionez, ilbeheran hiltzea komeni da, hobe lehor dadin, haragia gogortuz.

Txerria egurrezko mahai batean kokatzen da, 3 edo 4 gizonek heltzen dute eta emakumeak odolari bueltak ematen dizkio odola gatzatu ez dadin.

Ondoren, txerria astebete lehenago bildutako garo lehorrarekin erre egiten da urdaiari zapore berezia ematen diolako. Teila zati batekin zarrastatu egiten da, ura botaz, ilea kenduz, berriro ere txerria txurituz.

Txerriaren barruak garbitu ahal izateko zintzilikatu egiten da andailuan. Ohitura izaten zen, lehendabizi gibela atera eta sukaldatu ondoren, hamarretako gisa jatea. Gauean, berriz, herak eta gantzak jaten ziren.

Txerria hil eta hurrengo goizean zatikatzea komeni da.

Txoixoak txerria hil eta laugarren edo bostgarren egunean egiten dira eta 20 bat egun uzten dira lehortzen, garai batean, godaletetan.

Euskal Kantutegian topatutako San Martin eguna aipatzen duen kanta:

"Azaroen ameka, San Martin eguna;
Auxen da okasiua izandu duguna,
Nonbait guretzat zagon guretzat fortuna,
Gartzelan pasatzeko zenbait egun ona."

Txerriaren bertuteak goraipatzen dituen bi atsotitz ere:

Txerria bakarrik dana ona.
Zerria ildako astia eta ezkondutako urtia onenak dira.

Goza dezazuela San Martin egunaz eta on egin!

XXXII. Aranzadi Etnografia jardunaldiak

Zuhaitz Akizu — Sat, 05 Nov 2011 18:35:00 +0100

Azaroak 7: Sistemas tradicionales de iluminación utilizados en Euskal Herria, Fermin Leizaola Calvo, Etnografoa eta jardunaldien koordinatzailea.
Azaroak 8: “Hemen sartzen dena bere etxean da” Baionako Euskal Museoa. Rafa Zulaika Ruiz, Baionako Euskal Museoko zuzendaria.

Azaroak 9 Ecologia y alimentación humana: Pasado y presente. Konferentzia Esther Rebato Ochoa, EHU-ko irakasle eta Zientzia Biologikoetan Doktoreak emango du.

Azaroak 10 “Tras la estela de Jose Miguel Barandiarán” Las estelas discoidales de Euskla Herria. Pedro Zabaleta Miñaur, Ingenieritza Industrialean Doktorea.

Azaroak 11 Tentaciones en torno a la maritimidad vasca: pasos, logros, y averiguaciones en el modo de vida pesquero. Juan Antonio Rubio-Ardanaz, Antropologoa.

Informazio gehiago.

Sagarra, Euskal Herriko fruiturik jatorrizkoena

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 14 Oct 2011 09:25:00 +0200

Jardunaldiari hasiera emateko, Gipuzkoako Foru Aldundiko Garapen Pomologikoko teknikariak, Iñaki Larrañagak Bertako sagarraren erabilerak izeneko hitzaldia eskaini zuen.

Sagar mota desberdinen sailkapenari buruz aritu zen Iñaki, sagardotarako eta gordinik jateko baliagarriak direnak bereiztuz.

EHko sagar mota guztiak orokorrean sagardoa egiteko balio dute.
Sagardotarako direnak, Txalaka, Bostkantoi, Libra sagarra, esaterako, postreak egiteko ere baliagarriak dira.
Sagardotarako sagarrak, orokorrean, postrerako sagarrak baino azukre gutxiago dauka eta almidoi gehiago.
Sagardoa egiteko erabiltzen den sagarren artean mota hauek bereizten dira: mikatza,garratza, gozoa eta geza.
Sagardotarako sagarrik preziatuena errezila da, postreak egiteko erabilia, sagar erre edo konpotarako.
Mahaiko sagarra edo postrerako erabiltzen dena, orokorrean gordinik jaten dena da.

Iñakik bibliografia ere aipatu zuen, Laffitte-ren Album Pomológico de Guipúzcoa, esaterako.

Iñaki Larrañagaren hitzaldiaren ondoren, Iñigo Cojo, Bokadoko laborategiko arduradunak sagarrarekin egindako bi errezeta egin zituen, sagar cumble-a aranpasekin eta sagarra almibarretan.

Sagar Crumble-a aranpasekin

Osagaiak:
2 sagar
120g Irin
120g Azukre beltza
100g Almendra hautsa
125g Gurina
4 aranpasa, sagardo pattarrean beratuak

15min. 180ºC *Esne-gain edo banilla helatua aukeran

Bol batean, irina, azukrea eta almendra hautsean bildu eta ondo nahastu.
Nahasketa honi, gurina pomadan gehitu, masa bat lortu arte. Gorde.
Bestalde, sagarrei azala kendu eta 2 zent.etako dadoetan txikitu.
Sagarra txikitu ondoren, flaneretan edo labera sar daitezkeen moldeetan, sagarrak sartu, beratutako aranpasekin batera.
Aurretik landutako masarekin moldeak osatu eta labean sartu 15 minutu 180ºtan.
Labetik atera ondoren, helatua ipini.

Sagarra almibarretan

Osagaiak:
4 sagar
Sagardoa (botila 1)
Sagar pattarra 40g.
150g Azukre
Limoi baten zukua
Laranja azala edo kanela

Lapiko batean, sagardoa, sagar pattarra, azukrea, limoi zukua eta laranja azala. Sutan ipini irekin arte.
Sagarrei azala kendu eta txikitu ez oso zati lodietan.
Sagarrak lapikoan sartu eta almibarrean egosi 15 minutu gutxigorabehera.
Zerbitzatzeko, kristalezko kopa bat erabiliko dugu.

Bitartean, sagar mota desberdinak eta zenbait gutixi dastatzeko aukera ere izan genuen: Sagar zukua, erremolatxa eta gazta esferikoa; Odolkia konpotarekin eta brontze koloreko sagarra.

Sagar edo sagardoarekin egindako beste errezeta batzuk.

Sagar prentsaketa

Kizkitza Ugarteburu — Tue, 11 Oct 2011 16:14:49 +0200

XVI. mendeko Gipuzkoako baserri guztietan eraikinaren baitan sagarra zapaltzeko makina handi baten presentzia da eraikinaren egitura-antolamenduaren determinatzaile nagusia, Igartubeiti baserrian ikus daitekeen bezala.

Dolare hau zurezko tramankulu mekaniko itzel bat da, baserriaren lehen oinean kokaturik beronen erdiko ardatza oso-osorik hartzen duena. Prentsaren elementu behinena zuhaitz-enbor eskuairatu bat da, 9 eta 13 m bitarteko luzera duena, beronek egiten baitu palanka-beso eginkizuna, bere aurrealdeko muturrean kokatutako ardatz bertikalezko mekanismo batek trakzio-esfortzua prentsatze plataforma batera igortzen du, pats-askara alegia, honetan baitira aurretik bildu jotako sagarrak, presioa modu uniformean zabaldu ahal izateko gainean ohol eta taulazko armazoia, pats-oholak algegia, jarrita dituztela. Karga honi eutsi ahal izateko, ezinbestekoa da pats-askak oinarri sendo-sendoa edukitzea, eta halaz palankaren paraleloan jarritako habe itzelezko solairu suerte bat dauka, askapeko habe edo sobigaño deituez osatua.

Sagardoa produzitzeko makinak basetxearen egituran duen protagonismoaren parekorik ez dugu topatuko europar herri arkitekturan beste inon. Alabaina, prentsa mota honen teknologia ez zen gure inguru honetako asmakuntza bat. Garai beretsuan, antzeko tramankuluen erabilera oso-oso hedatuta zegoen mediterranear arroan eta Europa epeleko lurralde guztietan. Badirudi Siriako lurraldeetan duela jatorria, K.a. III. mendean edo, baina zibilizazio erromatarra izan zen bere nekazaritzako ustiaketarako villa esklabista guztietan zabaldu zuena, hasiera batean olioa produzitzeko eta geroago ardoa egiteko.

Gaur egun Igartubeiti da makina-eraikin hauek nolakoak ziren ikusteko eta urtean behin, Sagardo Astean, martxan ikusteko esperientziaz gozatzeko ematen digun aukera bakarra.

Bere neurri ikaragarriengatik eta mantentzeko zailtasunengatik, batez ere piezak ordezkatu behar zirenean, XVII. mendearen erdialdeaz geroztik ez zen horrelako gehiago eraiki, nahiz bat edo beste lanean aritu den XX. mendearen lehen hamarkadara arte.

Dolarea kargatzeko prozesuari dagokionez, pisoiekin jotako sagarraren gainean hodiak jartzen dira, zukua errazago isur dadin. Hodion gainean, hurrena, pats-oholak datoz, ohe gisako bat eginez eta gorago, berriz, sekzio karratua eta muturretan heldulekuak dituzten enbor handi batzuk, trumukoak, elkarren gainean jarrita palanka handiaren indarra banatuko duen piramide bat osatu arte. Prozesu hau bizpahiru egunetan behin egin behar da jotako sagarra mugitzeko.

Sagar biltzea

Kizkitza Ugarteburu — Fri, 23 Sep 2011 13:59:21 +0200

Garai batean sagar biltzea festa giroan ospatzen zuten baserrietan. Heldu zein umeek sagarrondoetara hurbildu eta sagarrak biltzen zituzten.

Sagar biltze lanak bukatzen zituztenean, Sagar Dantza dantzatzen zuten.
Gaur egun, Baztango Arizkun herrian Karnabal asteartean dantzatzen dute urtero.

Festak alde batera utziz, sagarra bildu baino lehen sagarrondo inguruetako belarra moztuta egon behar du, dena txukun eta garbi.

Heldu baino lehen sagarrondotik erortzen diren sagarrei, zizar-sagarrak deitzen zaie, garai batean, sagar hauek zizarra egiteko erabiltzen zirelako. Sagar hauek arrasteluarekin erretiratu eta baztertu behar dira.

Sagardoa egiteko gaitzik gabeko sagar guztiak dira baliozkoak, baita kolpetutako edo zauriak dituzten sagarrak ere, beti ere garaiz eramaten badira tolarera.

Sagar biltzea garai lehorrean egin behar da, euririk egiten ez duenean, sagarrondoko lurra guztiz lehorra dagoenean. Ihintzik ez dagoenean egitea gomendatzen da, hezetasuna sahiestea beharrezkoa delako, sagarretan ostoak eta beste belar partikula batzuk itsatsi eta tolarera iritsi ez daitezen.

Sagarrondoak astindu ahal izateko, zuhaitz bakoitzeko sagar erdiak behintzat helduak egon behar dute. Zortzian edo hamarrean behin astintzea gomendatzen da. Heldu gabeko sagarrik jasotzea ez da komenigarria ondorengo urteetako uztetarako.

Sagar biltzea eskuz egin daiteke zuzenean lurretik jaso eta kopa-saskiak betez. Hauetako lau saskik osatzen dute konporta edo kubela. Egurrezko tina bat da ehun litrotako edukiera duena. Sagarrondoetan bertan sagarra neurtzeko erabiltzen zen. Oraindik ere badira kubelak, baina baserrietan galdu egin da hauek egiteko eta erabiltzeko ohitura.

Sagarra biltzeko beste modu bat Kizkia edo kizkaia erabiltzea izaten da. 50 zentimetro luzerako hurritz haga bat da, bukaeran, kako moduko iltze zorrotza daukan tresna da. Kako hau sagarran iltzatu eta kolpe batekin saskira erortzen uzten da. Sagarra biltzeko modurik garbiena eta erosoena dela esan liteke, eskuekin lurrik eta zikinkeririk ikutzen ez delako.

Gaur egun baserri askotan eta sagardotegietan uzta makinak erabiltzen dira sagarra biltzeko.

Festa giroari berriro helduz, Astigarragan Sagar Uzta ospatuko dute egun hauetan.

Bloga

San Blas eta Kandelari egunak

Goiberriren spota Igartubeitin grabatua

Bisitari gehiago 2011ean

Txotx!!!

XVI. mendeko izenak

Altzaporru, Basherri talde berria Urola Garaian

Baserritarrentzat merezitako saria

Nekazaritza jarduerakoak:

Jarduera mistoko baserriak:

Igartubeiti, aurten ere Kultura Bonu kanpainako partaide

Dendan salgai ditugun publikazioen zerrenda:

Haur literatura eta ipuinak

Imanol Manterolak eta Unai Larrañagak lortu dute argazki bildumarik onenari saria

Nabarrherri egitasmoa Urretxun

Azaroak 25, ostirala

Azaroak 26, larunbata

Azaroak 27, igandea

San Martin Eguna

XXXII. Aranzadi Etnografia jardunaldiak

Sagarra, Euskal Herriko fruiturik jatorrizkoena

Sagar Crumble-a aranpasekin

Sagarra almibarretan

Sagar prentsaketa

Sagar biltzea